Πώς μύριζε ένας Φαραώ; Η αρχαιολογία «ξεκλειδώνει» τα μυστικά της ταρίχευσης

Πρόσφατες εξελίξεις στη βιομοριακή αρχαιολογία αποκαλύπτουν ότι αρχαία αντικείμενα μπορούν να διατηρούν τα μοριακά «αποτυπώματα» αρωματικών πρακτικών του παρελθόντος. Τα μόρια αυτά προσφέρουν πρωτοφανή γνώση για την αρχαία αρωματοποιία, την ιατρική, τις τελετουργίες και την καθημερινή ζωή.

Μια διεπιστημονική ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής την χημικό, εξειδικευμένη σε θέματα Αρχαιότητας, Μπάρμπαρα Χούμπερ, από το Ινστιτούτο Γεωανθρωπολογίας Max Planck και το Πανεπιστήμιο του Tubingen, περιγράφει σε μελέτη της στο περιοδικό «Frontiers in Environmental Archaeology» πώς τα μουσεία μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτά τα μοριακά στοιχεία για να έρθει σε επαφή το κοινό με τα αρώματα του παρελθόντος.

Βασισμένη στα ερευνητικά δεδομένα, η αρωματοποιός Κάρολ Κάλβεζ ανέπτυξε μια σειρά από σκευάσματα που μετέφρασαν αρχαία χημικά ίχνη σε ένα άρωμα κατάλληλο για μουσειακούς χώρους. «Η πραγματική πρόκληση βρίσκεται στο να φανταστεί κανείς το άρωμα ως σύνολο. Τα βιομοριακά δεδομένα προσφέρουν ουσιαστικά στοιχεία, όμως ο αρωματοποιός πρέπει να μεταφράσει τις χημικές πληροφορίες σε μια πλήρη και συνεκτική οσφρητική εμπειρία, που να αποδίδει την πολυπλοκότητα του αρχικού υλικού και όχι απλώς τα επιμέρους συστατικά του», εξηγεί η ίδια.

Στη συνέχεια οι ερευνητές ανέπτυξαν δύο τρόπους παρουσίασης αρχαίων αρωμάτων σε δημόσιους χώρους. Με αφετηρία το «Άρωμα της Μεταθανάτιας Ζωής», μια αναπαράσταση των αρωμάτων που συνόδευαν την ταρίχευση στην αρχαία Αίγυπτο, δημιούργησαν μια φορητή αρωματική κάρτα και έναν σταθερό σταθμό διάχυσης αρώματος.

Στο Μουσείο August Kestner στο Ανόβερο, όπου εκτίθενται τα αντικείμενα που ενέπνευσαν το έργο, η αρωματική κάρτα εντάχθηκε ως βασικό στοιχείο των ξεναγήσεων. Ο σταθερός σταθμός εγκαταστάθηκε στην έκθεση «Αρχαία Αίγυπτος- Εμμονή με τη Ζωή» στο Μουσείο Moesgaard στο Άαρχους της Δανίας. Όπως λέει χαρακτηριστικά ο επιμελητής του μουσείου Moesgaard, Στέφεν Τερπ Λάουρσεν, «ο σταθμός αρωματισμού μεταμόρφωσε τον τρόπο με τον οποίο οι επισκέπτες αντιλαμβάνονταν την ταρίχευση. Η όσφρηση πρόσθεσε ένα συναισθηματικό και αισθητηριακό βάθος που οι επεξηγηματικές πινακίδες από μόνες τους δεν θα μπορούσαν ποτέ να προσφέρουν».

Τα «συστατικά» της αιωνιότητας

Τι περιείχε το «Άρωμα της Μεταθανάτιας Ζωής»; Η ομάδα της Μπάρμπαρα Χούμπερ δεν ανακάλυψε απλώς «μυρωδιές», αλλά ένα σύνθετο χημικό κοκτέιλ που χρησιμοποιούνταν για να προστατεύσει το σώμα στο ταξίδι του για το επέκεινα.

Οι βασικές ουσίες που εντοπίστηκαν περιλαμβάνουν κερί μέλισσας, που χρησιμοποιούνταν για την αδιαβροχοποίηση και τη στεγανοποίηση των αγγείων. Φυτικά έλαια και λίπη, που ήταν η βάση για τη διάλυση των αρωματικών ρητινών. Ρητίνες κωνοφόρων, όπως πεύκο και κέδρος, που είναι γνωστές για τις αντιμικροβιακές τους ιδιότητες. Πίσσα, που χρησιμοποιούνταν κυρίως σε μεταγενέστερες περιόδους για τη διατήρηση των ιστών.

Επίσης, λιβάνι και σμύρνα, δυο πολύτιμα συστατικά που προσέδιδαν το χαρακτηριστικό, βαρύ άρωμα των αρχαίων ναών και τελετουργιών.

Γιατί αυτή η ανακάλυψη αλλάζει τα Μουσεία;

Η χρήση της Βιομοριακής Αρχαιολογίας (Biomolecular Archaeology) μετατρέπει την επίσκεψη σε ένα μουσείο από μια παθητική οπτική εμπειρία σε μια βιωματική περιπέτεια.

Η όσφρηση συνδέεται απευθείας με το μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου, το οποίο ελέγχει τα συναισθήματα και τη μνήμη. Ένα άρωμα μπορεί να προκαλέσει μια πολύ πιο έντονη αντίδραση στον επισκέπτη από μια επεξηγηματική ταμπέλα.

Οι ερευνητές χρησιμοποιούν τεχνικές όπως η Χρωματογραφία Αερίου και η Φασματομετρία Μαζας για να αναγνωρίσουν μόρια που έχουν παγιδευτεί στους πόρους των κεραμικών αγγείων για χιλιάδες χρόνια.

Τέτοιοι σταθμοί αρωματισμού επιτρέπουν σε άτομα με προβλήματα όρασης να «δουν» την ιστορία μέσα από την όσφρηση, καθιστώντας τις εκθέσεις πιο συμπεριληπτικές.